Lyrikkolumne

 

hans jürg zingg

 

my wörtersack

gedicht ir bäärner umgangsschpraach (spouken wöörd)

 

Auswahl VSDL, November 2014

 

 

spoukenrittenritt

 

spouken wöörd

isch ritten wöörd

schnureryff schryben oder

schrybe wi me redt

schrybe das d lüt säge

hei das isch musig

 

spouken wöörd

wo wi ritten wöörd

ritten wöörd

wo wi spouken wöörd

 

druckryf schnuren oder

schnureryf schrybe das

hei scho dr lessing

dr lenz u dr gööthe

wieherrlichleuchtet

geschwindmeinherz

zupferdezupferde

mirdienatur

 

läset wider gööthe

hei das isch musig

läset wider gotthäuf

schnureryf gschribe

läset wider loosli

luewidaszabletugabletujufletumacht

 

ritten wöörd

wo wi spouken wöörd

spouken wöörd

wo wi ritten wöörd

 

 

läset wider maarti

kurt oder werner

rosawidurosabisch

dänidweiswasliebiheisst

läset wider widmer

ryter unger em ys

terfögiischesouhung

läset martin frank

 

ritten ir bäärner

umgangs ir bäärner

umgangs

schpraach

umgangs

schpraach

 

auso spouken

auso wöörd

auso wöörd

auso wöörd isch

überaaau

 

 

schpitz u geil

(ballade in schuldeutsch)

 

dr leerer seit i bi schpitz

d klass faat grad afa grööle

herr lehrer isch das ein witz

natüürlech niid dir lööle

wott sägen i syg schpitz dranne

mit myr aanzaau lekzioone

i chan ech itz nümme schoone

liebi frouen u manne

drum schpitzet öjer oore

und nehmt den stift zur hand

was dää verzeut da voore

ischt probenrelevant

s geht um die deutung unsrer wörter

da warten geischtig schtotzige pöörter

 

wen iig jitz sieg i sygi ‚schpitz‘

u wäärs tatsächlech aagno jitz

so chönnt i fouglech vo mer säge

i syg ‚e geile siech‘ – vo wäge

ich frage euch warum nicht und

ihr findet hurtig mir den grund

hat jemand schon die antwort ja

hie gseet me d laura d hand ufhaa

die schlaue laura hebt die hand

so schiesset loos ich bin gespannt

 

das phänomen um das es geht

entsteht bei homonymität

und heisst bedeutungswandel

und zwar – hie gwinnt das modi schwung –

bedeutungs-ähm-erweiterung

das signifiant das bleibt sich gleich

das signifié gewinnt bereich

‚schpitz‘ kann noch immer ‚knapp‘ bedeuten

vor allem bei den ältern leuten

hie chunnt si churz i ds schmunzle

dr leerer macht chly runzle

hingegen in der jugendsprache

hie mues si uf de schtockzäng lache

heisst ‚schpitz‘ halt ‚sexuell erregt‘

der sinn war mal mit ‚geil‘ belegt

‚e geile hach‘ das isch dr witz

war früher was wir heut als ‚schpitz‘

benamsen heisst war scharf auf weiber

beäugte gierig deren leiber

in unsern tagen aber braucht die jugend

das wörtlein ‚geil‘ für das was uns als tugend

als gutaussehend schön begehrenswert erscheint

öb diir ‚e geile siech‘ syt – nun ja wie ihr meint

 

hie wyheret di ganzi klass

u d laura überchunnt es ass

 

 

schnee vo geschter

 

d wasserglaasläsig

syg schnee vo geschter

het dr spoukenwöördprfoormer

sym verblüffte publikum verchündet

 

verblüfft nid zletscht drum

wüu der spoukenwöördprfoormer

ir pouse zwüsche zwone läsige

es glaas wasser trunke het

 

auso entweder

rünelet eim dä schnee vo geschter

glych no so aagnääm früsch dr güürgu zdürab

oder de chochet

o ne spoukenwöördprfoormer

nume mit wasser

 

 

spouken wöörd

 

di einte finge dr zingg

dä mües me vor aune dinge lose

die angere finge dr zingg

dä mües me vor aune dinge läse

beid syte hei nid rächt

 

em zingg sy wörtersack isch

vor aune dinge ddänkt

zum lut läse

so das jeden u jedi

dene wörtervycher eigets läben yhuuchet

u drum schliesslech siich lost

u nid dr zingg

wo de denn vilicht scho lang

schwygt

 

 

suffologie

 

dr her bäärtschi het e bränte

dr her bratschi het en aff

dr her chrischte het e chischte

u  sy gang isch nümm so schtraff

dr her witschi het e tiirggu

dr her sigrischt het e siech

dr her rutz pfuuset sy ruusch uus

was d frou rouscher o gäärn miech

dr her brand het e palaari

dr her kröichi het e cheib

dr her brooder het e ploder

u rüeft lut und jetzt eyn weyb

 

u d frou dutli isch beduslet

u d frou lyps di het e schwyps

u d frou tüüscher het es rüüschli

u macht bschtändig hy-hy-hyps

dr pfeuti het sech d lampe gfüut

dr lobsiger het ööu am huet

dr zingg het rundi absätz und

dr schmiid kriagt d khurve nümm so guat

d frou bircher luegt vo de biren i d schnitz

d frou bäär verzeut scho dr dritt gruusig witz

d frou bütikofer isch zue u d frou boss

het e chlapf u gheit itz de grad vom ross

 

d frou chaalbermatten isch gglaffeti

schöönholzers ooma suufft sech i ds kooma

ganz wuurscht öb whisky bier oder wy

s taarf jeden uf sy geissaart bsoffe sy

 

 

uguet

 

i ha geng e chly es uguets gfüeu

bi dene adjektiv mit u-

einersyts gfauts mer u-guet

das ds bäärndütsch so u-wandligsfähig isch

u stüecht mi u-bequeem

das mer so nes u-gäbigs syschteem

zur bedütigsverschterchig entwicklet hei

wo sech unger de junge

e re u-huere beliebtheit erfröit

aber angersyts

schynts mer mängisch

eifach ugäbig u unbequeem

ja fasch e chly unheimlech

das me di adjektiv

mit e re so unbedütende veränderig

i ires bedütigsgägeteil cha verwandle

isch itz öpper u-bedütend

oder unbedütend

ischs mer znacht elei uf dr schtraass

u-heimelig oder uheimelig

oder vilicht sogaar

u-uheimelig

u hei mer itz es u-gäbigs

oder es u-ugäbigs syschteem

das isch für mii

es u-unglöösts probleem

 

 

pärsoon

 

eis vo de

unpärsöönlechschte wörter

wo di dütschi schpraach

für ne mönsch z bezeichne

erfunde het

isch ds wort

pärsoon

 

e pärsoon isch gschlächtsloos

e pärsoon isch anonym

e pärsoon isch verdäächtig

ere pärsoon

trout niemmer über e wääg

 

sider das ii

dür d schpraachregelig vo re kantonaale verwautig

i de nünzgerjaar

zur leerpärson mutiert bi

han i törfe leere

das e pärsoon

o öppis sümpaatischs

cha haa

mängisch

 

 

ungerwäx

 

früecher einisch hätts glängt

z säge

i bi guet oder

bin ii guet

 

o we me das eigetlech

soo nid gseit het

me hätt sech schyniert wiu

säubschtloob schtinkt

hätten aui moniert

 

uf nöibäärndütsch hingäge

chan i vo mer säge

i bi guet ungerwäx

ig empfile der

sägs

 

i bi guet ungerwäx

daas nämlech wott heisse

erschtens i bi guet

zwöitens miir geits guet

drittens ig maches guet

u viertens

bin ig e totaau dünaamische siech

 

i bi guet ungerwäx

dä satz passt immer

genaau

u vo säubschtloob ke schimmer

 

 

Druckversion